علوفه کامل پاکدان

علوفه و نیازهای فیبری دام؛ از NDF و ADF تا فیبر مؤثر و قابلیت هضم

علوفه ستون فیزیکی جیره نشخوارکنندگان است. انرژی، پروتئین و مواد معدنی بدون معماری مناسب فیبر نمی‌توانند حداکثر ظرفیت خود را در شکمبه آزاد کنند. گاو، گوسفند و بز برای جویدن، نشخوار، ترشح بزاق، تشکیل لایه فیبری شکمبه، تنظیم سرعت عبور خوراک و شکل‌گیری الگوی مناسب تخمیر به علوفه نیاز دارند.

در عین حال، مفهوم علوفه در تغذیه مدرن به یونجه و کاه محدود نمی‌شود. سیلاژها، علوفه‌های مرطوب، بقایای فیبری صنایع غذایی، منابع غنی از پکتین و علوفه‌های کامل می‌توانند بخشی از ساختار فیبری جیره را بسازند. ارزش واقعی هر منبع از ترکیب شش ویژگی به دست می‌آید: مقدار فیبر، نوع فیبر، قابلیت هضم، اثر فیزیکی، سرعت عبور و هماهنگی با نشاسته جیره.

ما در پاکدان، علوفه را یک ماده حجیم ساده نمی‌بینیم. علوفه بخش فعال جیره است؛ بخشی که بر مصرف ماده خشک، ثبات تخمیر، چربی شیر، رشد، بازده خوراک و هزینه روزانه دامداری اثر مستقیم دارد.

علوفه چیست؟

علوفه به خوراک‌های گیاهی یا فرآورده‌های فیبری گفته می‌شود که سهم قابل‌توجهی از دیواره سلولی گیاه را در اختیار دام قرار می‌دهند. این گروه شامل علوفه خشک، علوفه تازه، سیلاژ، کاه، بقایای گیاهی، برخی تفاله‌ها و ترکیبات علوفه‌ای آماده است.

علوفه در جیره سه وظیفه اصلی دارد:

1. تأمین فیبر شیمیایی: سلولز، همی‌سلولز، لیگنین و بخشی از ترکیبات دیواره سلولی؛
2. ایجاد اثر فیزیکی: تحریک جویدن و نشخوار و کمک به تشکیل بستر فیبری شکمبه؛
3. تأمین مواد مغذی: انرژی حاصل از تخمیر فیبر، پروتئین، مواد معدنی و ترکیبات زیست‌فعال.

بنابراین ارزش علوفه با وزن یا حجم ظاهری آن سنجیده نمی‌شود. علوفه‌ای با فیبر بسیار سنگین و هضم‌پذیری پایین می‌تواند شکمبه را پر کند، در حالی که یک منبع فیبری قابل‌هضم، انرژی بیشتری آزاد می‌کند و سریع‌تر از شکمبه عبور می‌نماید.

فیبر در جیره دام دقیقاً چیست؟

فیبر مجموعه‌ای از کربوهیدرات‌های ساختاری و ترکیبات همراه دیواره سلولی گیاه است. دستگاه گوارش دام به‌تنهایی آنزیم لازم برای شکستن بخش بزرگی از این ترکیبات را ندارد؛ میکروارگانیسم‌های شکمبه این نقش را بر عهده می‌گیرند و فیبر را به اسیدهای چرب فرار تبدیل می‌کنند.

سه اسید چرب فرار اصلی عبارت‌اند از:

• استات: پیش‌ساز مهم انرژی و سنتز چربی؛
• پروپیونات: مهم‌ترین پیش‌ساز تولید گلوکز در کبد نشخوارکنندگان؛
• بوتیرات: منبع انرژی سلول‌های دیواره شکمبه و یکی از اجزای مسیرهای تولید انرژی.

نوع فیبر و نسبت آن با نشاسته، الگوی تولید این اسیدها را تغییر می‌دهد. به همین دلیل تنظیم فیبر، بخشی از مدیریت انرژی جیره است.

مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی فیبر علوفه

NDF؛ اندازه بخش دیواره سلولی

NDF یا فیبر نامحلول در شوینده خنثی شامل بخش عمده سلولز، همی‌سلولز و لیگنین است. این شاخص بیش از هر عدد دیگری با حجم اشغال‌شده در شکمبه، فعالیت جویدن و ظرفیت مصرف خوراک ارتباط دارد.

افزایش NDF معمولاً ساختار جیره را بیشتر می‌کند؛ اما در سطوح بالا، سرعت تخلیه شکمبه و مصرف ماده خشک را محدود می‌سازد. ارزش NDF هنگامی روشن می‌شود که منبع آن، قابلیت هضم و اندازه ذرات نیز مشخص باشند.

ADF؛ بخش سنگین‌تر دیواره سلولی

ADF یا فیبر نامحلول در شوینده اسیدی عمدتاً از سلولز و لیگنین تشکیل می‌شود. افزایش ADF معمولاً با کاهش قابلیت هضم ماده خشک همراه است. اختلاف تقریبی NDF و ADF نیز تصویری از مقدار همی‌سلولز ارائه می‌دهد.

لیگنین؛ مرز طبیعی هضم فیبر

لیگنین ساختاری پیچیده و مقاوم است که با سلولز و همی‌سلولز پیوند برقرار می‌کند و دسترسی میکروارگانیسم‌های شکمبه به دیواره سلولی را کاهش می‌دهد. افزایش بلوغ گیاه معمولاً با افزایش لیگنین و کاهش سرعت و مقدار هضم NDF همراه است. پژوهش‌های مربوط به پیوندهای لیگنین با دیواره سلولی، نقش آن را در محدودکردن هضم فیبر تأیید کرده‌اند ([Raffrenato و همکاران، ۲۰۱۷](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28780096/)).

NDFD؛ قابلیت هضم NDF

NDFD نشان می‌دهد چه سهمی از NDF در یک زمان مشخص قابل‌هضم است. اعدادی مانند NDFD30 یا NDFD48 به‌ترتیب قابلیت هضم NDF پس از ۳۰ یا ۴۸ ساعت انکوباسیون را بیان می‌کنند.

دو علوفه می‌توانند NDF یکسان داشته باشند، اما به‌دلیل تفاوت در بلوغ، لیگنین، گونه گیاهی و فرآوری، NDFD متفاوتی نشان دهند. فراتحلیل کلاسیک Oba و Allen نشان داد هر یک واحد درصد افزایش قابلیت هضم NDF علوفه با حدود ۰٫۱۷ کیلوگرم افزایش مصرف ماده خشک و ۰٫۲۵ کیلوگرم افزایش شیر تصحیح‌شده بر مبنای ۴ درصد چربی ارتباط داشته است ([Oba و Allen، ۱۹۹۹](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10194678/)).

uNDF؛ بخش هضم‌نشده و اثر پرکنندگی

uNDF بخشی از NDF است که پس از زمان طولانی تخمیر، معمولاً ۲۴۰ ساعت، هضم‌نشده باقی می‌ماند. این شاخص تصویر دقیق‌تری از بخش ماندگار و پرکننده خوراک ارائه می‌دهد. هرچه uNDF بیشتر باشد، فیبر مدت بیشتری در شکمبه باقی می‌ماند و ظرفیت مصرف ماده خشک زودتر محدود می‌شود.

peNDF؛ فیبر مؤثر فیزیکی

peNDF یا فیبر نامحلول در شوینده خنثی مؤثر فیزیکی، مقدار NDF را با توان واقعی خوراک برای تحریک جویدن و نشخوار ترکیب می‌کند. اندازه ذرات، شکنندگی علوفه، رطوبت، روش اختلاط و رفتار دام در آخور بر این شاخص اثر دارند.

Mertens چارچوب peNDF را برای پیوند دادن NDF شیمیایی با اندازه ذره و فعالیت جویدن توسعه داد. این مدل نشان می‌دهد دو خوراک با NDF برابر می‌توانند اثر کاملاً متفاوتی بر نشخوار، pH شکمبه و چربی شیر داشته باشند ([Mertens، ۱۹۹۷](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9241608/)). مرور جدید Grant نیز اهمیت ویژگی فیزیکی خوراک را در کنار آنالیز شیمیایی تأیید می‌کند ([Grant، ۲۰۲۳](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36400612/)).

فیبر محلول و پکتین

بخشی از فیبر خوراک در محلول شوینده خنثی حل می‌شود و در عدد NDF دیده نمی‌شود. پکتین نمونه مهم این گروه است. پکتین به‌سرعت در شکمبه تخمیر می‌شود و انرژی قابل استفاده‌ای در اختیار میکروارگانیسم‌ها قرار می‌دهد، اما اثر فیزیکی علوفه بلند را ایجاد نمی‌کند.

این تفاوت برای تفاله مرکبات، تفاله سیب، تفاله چغندر و بسیاری از فرآورده‌های میوه اهمیت زیادی دارد. این مواد می‌توانند منبع ارزشمند انرژی فیبری باشند، در حالی که ساختار فیزیکی جیره از منابع دیگری تکمیل می‌شود.

تفاوت NDF، ADF، NDFD و peNDF در یک نگاه

چرا مقدار NDF به‌تنهایی کافی نیست؟

عدد NDF نقطه آغاز ارزیابی فیبر است. برای نمونه، NDF کاه، یونجه، سیلاژ ذرت، پوسته سویا و تفاله مرکبات از نظر سرعت هضم، شکنندگی، اندازه ذرات و اثر فیزیکی یکسان نیست.

ارزیابی حرفه‌ای فیبر باید به شش پرسش پاسخ دهد:

1. چه درصدی از ماده خشک جیره NDF است؟
2. چه مقدار از NDF از علوفه واقعی تأمین می‌شود؟
3. NDF با چه سرعتی هضم می‌شود؟
4. چه مقدار از آن در شکمبه هضم‌نشده باقی می‌ماند؟
5. اندازه ذرات چه مقدار نشخوار ایجاد می‌کند؟
6. این ساختار فیبری در کنار چه مقدار و چه نوع نشاسته‌ای قرار گرفته است؟

مطالعات نشان داده‌اند افزایش اندازه ذرات و peNDF می‌تواند فعالیت جویدن و وضعیت pH شکمبه را بهبود دهد؛ بااین‌حال افزایش بیش از اندازه ساختار فیزیکی، فضای شکمبه را اشغال می‌کند و مصرف انرژی را پایین می‌آورد. هدف جیره‌نویسی، رسیدن به فیبر کافی، قابل‌هضم و مؤثر است ([Beauchemin و Yang، ۲۰۰۳](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12647969/)).

ارتباط فیبر، نشخوار و pH شکمبه

دام هنگام جویدن و نشخوار بزاق تولید می‌کند. بزاق حاوی بافرهایی مانند بی‌کربنات است و بخشی از اسیدهای تولیدشده در شکمبه را خنثی می‌کند. هرچه خوراک ساختار فیزیکی مؤثرتری داشته باشد، زمان جویدن افزایش می‌یابد و ظرفیت بافری طبیعی شکمبه تقویت می‌شود.

در مقابل، نشاسته سریع‌تخمیر اسید بیشتری در زمان کوتاه تولید می‌کند. بنابراین نیاز به فیبر مؤثر با مقدار و سرعت هضم نشاسته ارتباط مستقیم دارد. مدل‌های Zebeli و همکاران نشان داده‌اند که تعادل peNDF و کربوهیدرات سریع‌تخمیر برای حفظ pH و عملکرد شکمبه اهمیت اساسی دارد ([Zebeli و همکاران، ۲۰۰۸](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18420634/)).

مرور سال ۲۰۱۲ این گروه، میانگین ۳۱٫۲ درصد peNDF برای ذرات بزرگ‌تر از ۱٫۱۸ میلی‌متر یا ۱۸٫۵ درصد peNDF برای ذرات بزرگ‌تر از ۸ میلی‌متر را به‌عنوان نقاط مرجع مدل‌سازی در گاوهای پرتولید گزارش کرد ([Zebeli و همکاران، ۲۰۱۲](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22365188/)). این دو عدد معادل یکدیگر نیستند؛ تفاوت آن‌ها از اندازه الک و تعریف عامل مؤثر فیزیکی ناشی می‌شود.

رابطه رسمی NDF علوفه‌ای، NDF کل و نشاسته در گاو شیری

راهنمای NASEM 2021 برای جیره TMR گاوهای شیری، حداقل NDF علوفه‌ای و NDF کل را در ارتباط با حداکثر نشاسته بیان می‌کند. این جدول بر علوفه دارای اندازه ذره مناسب و ذرت خشک آسیاب‌شده به‌عنوان منبع اصلی نشاسته بنا شده است ([فصل کربوهیدرات‌های NASEM، ۲۰۲۱](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK600592/)).

منطق جدول روشن است: با کاهش سهم NDF علوفه‌ای، برای حفظ ساختار جیره باید NDF کل افزایش یابد و سقف نشاسته پایین‌تر بیاید. این رابطه نشان می‌دهد فیبر و نشاسته دو متغیر جدا از هم نیستند و هم‌زمان تنظیم می‌شوند.

نیاز فیبری گروه‌های مختلف دام

نیاز فیبری با گونه، وزن، مرحله رشد، تولید شیر، آبستنی، مصرف ماده خشک، نوع نشاسته و شکل فیزیکی خوراک تغییر می‌کند. جدول زیر یک ماتریس اجرایی برای شروع فرمولاسیون است که از چارچوب NASEM، مدل‌های peNDF و مطالعات کاربردی فیبر تلفیق شده است. عدد نهایی در جیره با توجه به کل مواد مغذی و هدف تولید تنظیم می‌شود.

گاو شیری پرتولید

گاو پرتولید برای ساخت شیر به مصرف بالای انرژی نیاز دارد و در عین حال باید ساختار شکمبه حفظ شود. بهترین جیره‌ها در این گروه، NDF را در محدوده متعادل نگه می‌دارند و بر قابلیت هضم بالاتر علوفه تمرکز می‌کنند. مطالعه Kendall و همکاران نشان داد جیره ۲۸ درصد NDF همراه با فیبر دارای هضم‌پذیری بالاتر، نسبت به جیره ۳۲ درصد NDF یا فیبر کم‌هضم، مصرف و تولید بهتری ایجاد کرد ([Kendall و همکاران، ۲۰۰۹](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19109289/)).

در این گروه، کیفیت NDF از افزایش ساده مقدار آن مهم‌تر است. علوفه با NDFD بالاتر، فضای شکمبه را سریع‌تر آزاد می‌کند و ظرفیت مصرف ماده خشک را افزایش می‌دهد.

گاو شیری با تولید متوسط

در گاوهای با تولید متوسط، محدودیت پرشدگی شکمبه معمولاً کمتر از گروه پرتولید است. جیره می‌تواند NDF بیشتری داشته باشد و از منابع فیبری با سرعت هضم متوسط استفاده کند. حفظ خوش‌خوراکی و یکنواختی TMR همچنان اهمیت بالایی دارد.

گاو خشک و دام آبستن

در این گروه، کنترل تراکم انرژی و حفظ حجم مناسب جیره اهمیت دارد. فیبر ساختاری سهم بیشتری پیدا می‌کند، اما استفاده از منابع بسیار سنگین، مصرف ماده خشک را محدود می‌سازد. ترکیب علوفه ساختاری با فیبر قابل‌هضم، حجم، نشخوار و دریافت مواد مغذی را هم‌زمان مدیریت می‌کند.

گاو و گوساله پرواری

جیره پرواری برای رشد به انرژی متراکم نیاز دارد. فیبر در این جیره نقش تنظیم‌کننده فیزیکی و تخمیری دارد و باید با مقدار و سرعت هضم غلات هماهنگ باشد. هرچه سهم غلات سریع‌تخمیر بیشتر شود، اهمیت اندازه ذره، دفعات خوراک‌دهی و peNDF افزایش می‌یابد.

در جیره‌های نیمه‌متراکم، NDF کل حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد می‌تواند تعادل مناسبی میان مصرف انرژی و عملکرد شکمبه ایجاد کند. در جیره‌های بسیار متراکم، مقدار علوفه کمتر می‌شود و مدیریت فیبر مؤثر تخصصی‌تر خواهد بود.

گوسفند و بز پرواری

دام سبک خوراک را انتخاب‌گرانه‌تر مصرف می‌کند و اندازه ذرات نقش مهمی در رفتار آخور دارد. جیره باید انرژی کافی برای رشد فراهم کند و در عین حال سهم مناسبی از فیبر مؤثر را حفظ نماید. منابع فیبری خوش‌خوراک و قابل‌تخمیر، امکان افزایش تراکم انرژی بدون اتکای کامل به نشاسته را فراهم می‌کنند.

گوسفند و بز داشتی

در دام داشتی، فیبر سهم بیشتری از جیره را تشکیل می‌دهد و اقتصاد خوراک اهمیت پررنگ‌تری دارد. هدف، ساخت جیره‌ای با NDF بالاتر و قابلیت هضم متناسب است که نیاز نگهداری، آبستنی یا شیردهی را پوشش دهد و مصرف روزانه را پایدار نگه دارد. مرجع رسمی نیازهای دام سبک نیز تأکید می‌کند که احتیاجات با سن، نژاد، آبستنی، شیردهی و فعالیت دام تغییر می‌کند ([NRC دام‌های کوچک، ۲۰۰۷](https://www.nationalacademies.org/publications/11654)).

چه عواملی ارزش فیبری علوفه را تغییر می‌دهند؟

گونه گیاهی

یونجه، گراس‌ها، بقایای غلات، تفاله‌های میوه و فرآورده‌های فیبری، ساختار دیواره سلولی متفاوتی دارند. یک منبع می‌تواند پروتئین و مواد معدنی بیشتری داشته باشد و منبع دیگر، پکتین یا همی‌سلولز قابل‌هضم‌تری تأمین کند.

مرحله بلوغ

با بلوغ گیاه، نسبت ساقه افزایش می‌یابد، دیواره سلولی ضخیم‌تر می‌شود و لیگنین بیشتری تشکیل می‌گردد. نتیجه، افزایش NDF و ADF و کاهش NDFD است. برداشت در مرحله مناسب، میان عملکرد ماده خشک و ارزش تغذیه‌ای تعادل ایجاد می‌کند.

اندازه ذرات

ذرات بلندتر معمولاً جویدن بیشتری ایجاد می‌کنند. ذرات بسیار درشت می‌توانند انتخاب‌گری را افزایش دهند و ذرات ریزتر، اثر فیزیکی کمتری دارند. اندازه مناسب ذره، ترکیبی است که هم یکنواختی TMR را حفظ کند و هم زمان کافی برای نشخوار بسازد.

رطوبت و شکل فرآوری

رطوبت بر وزن تر، اتصال ذرات، خوش‌خوراکی و سرعت مصرف اثر دارد. علوفه مرطوب یا تخمیری معمولاً بهتر با کنسانتره مخلوط می‌شود و جداسازی ذرات ریز را کاهش می‌دهد. مقایسه اقتصادی و جایگزینی علوفه‌های مرطوب و خشک بر پایه ماده خشک انجام می‌شود.

تخمیر و سیلاژ

تخمیر، قندهای محلول را به اسیدهای آلی تبدیل می‌کند و عطر، طعم و ویژگی نگهداری علوفه را شکل می‌دهد. فشرده‌سازی و محیط کم‌اکسیژن، پایه فرایند سیلاژ است. مرور Muck و همکاران نقش افزودنی‌های میکروبی و باکتری‌های اسیدلاکتیک را در هدایت تخمیر علوفه تشریح کرده است ([Muck و همکاران، ۲۰۱۸](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29685273/)).

نوع و سرعت هضم نشاسته

ذرت خشک، ذرت مرطوب، جو و گندم سرعت تخمیر یکسانی ندارند. جیره دارای نشاسته سریع‌تخمیر، به ساختار فیزیکی و ظرفیت بافری بیشتری نیاز دارد. بنابراین مقدار مناسب علوفه از روی درصد نشاسته به‌تنهایی تعیین نمی‌شود؛ سرعت تخمیر نشاسته نیز در تصمیم نقش دارد.

مقایسه عملکرد فیبری منابع رایج علوفه

کاه؛ ابزار ساختاردهی جیره

کاه NDF و uNDF بالایی دارد و در مقدار مناسب، ساختار فیزیکی جیره را تقویت می‌کند. جایگاه اصلی آن ایجاد طول ذره، افزایش جویدن و تنظیم تراکم انرژی است. سرعت هضم پایین و اثر پرکنندگی بالای کاه، مقدار مناسب استفاده از آن را در گروه‌های پرتولید مشخص می‌کند.

بهترین استفاده از کاه زمانی شکل می‌گیرد که در کنار فیبرهای قابل‌هضم، منابع انرژی، پروتئین و علوفه‌های خوش‌خوراک قرار گیرد. در چنین ساختاری، کاه نقش فیزیکی خود را ایفا می‌کند و بخش قابل‌هضم فیبر از منابع دیگر تأمین می‌شود.

چرا فیبر سریع‌هضم اهمیت دارد؟

فیبر سریع‌هضم دو مزیت هم‌زمان ایجاد می‌کند: انرژی تخمیری در اختیار میکروارگانیسم‌های شکمبه قرار می‌دهد و با خروج سریع‌تر از شکمبه، فضای مصرف خوراک را آزاد می‌کند. این ویژگی در گاو پرتولید که ظرفیت شکمبه یکی از محدودیت‌های مصرف است، ارزش بیشتری دارد.

پکتین، همی‌سلولزهای قابل‌هضم، پوسته سویا، تفاله چغندر و تفاله مرکبات از منابع شناخته‌شده این نوع انرژی‌اند. این مواد در کنار علوفه ساختاری، جیره‌ای با انرژی بالا و فشار نشاسته‌ای متعادل‌تر ایجاد می‌کنند.

فیبر و چربی شیر

فیبر مؤثر با افزایش جویدن و پایداری محیط شکمبه، الگوی تولید اسیدهای چرب فرار را به سمت سهم مناسب استات و بوتیرات هدایت می‌کند. این دو ترکیب در سنتز چربی شیر نقش دارند. اندازه ذره، مقدار نشاسته، نوع روغن جیره و رفتار انتخابی دام نیز بر نتیجه نهایی اثر می‌گذارند.

برای دستیابی به چربی شیر مناسب، مجموعه‌ای از NDF علوفه‌ای، peNDF، قابلیت هضم فیبر، نشاسته و یکنواختی TMR باید در یک جهت قرار گیرند.

فیبر و مصرف ماده خشک

مصرف ماده خشک حاصل تعادل میان نیاز انرژی دام و ظرفیت فیزیکی دستگاه گوارش است. جیره پرحجم با uNDF بالا، ظرفیت شکمبه را زودتر پر می‌کند. علوفه با NDFD بالاتر این محدودیت فیزیکی را کاهش می‌دهد.

این رابطه توضیح می‌دهد چرا دو علوفه با NDF برابر می‌توانند پاسخ تولیدی متفاوتی ایجاد کنند. علوفه‌ای که سریع‌تر هضم و خرد می‌شود، نرخ عبور بیشتری دارد و امکان مصرف ماده خشک بالاتری فراهم می‌سازد.

چگونه فیبر جیره را مرحله‌به‌مرحله تنظیم کنیم؟

مرحله اول: همه مواد را به ماده خشک تبدیل کنید

مقایسه یونجه خشک، سیلاژ، تفاله مرطوب و علوفه پرس وکیوم بر پایه وزن تر، تصویر نادرستی می‌سازد. نخست مقدار ماده خشک هر خوراک محاسبه می‌شود.

مرحله دوم: NDF کل و NDF علوفه‌ای را جدا کنید

NDF حاصل از یونجه و سیلاژ با NDF حاصل از پوسته سویا یا تفاله‌ها اثر فیزیکی یکسانی ندارد. هر دو عدد در فرمول ثبت می‌شوند.

مرحله سوم: قابلیت هضم و uNDF را وارد ماتریس کنید

NDFD ظرفیت انرژی‌زایی و سرعت آزادشدن فضای شکمبه را نشان می‌دهد. uNDF نیز بخش ماندگار و پرکننده جیره را مشخص می‌کند.

مرحله چهارم: peNDF و اندازه ذرات را با کل جیره هماهنگ کنید

اثر فیزیکی خوراک از مجموعه جیره به دست می‌آید. طول ذرات علوفه، خردشدن در میکسر، رطوبت و انتخاب‌گری دام، peNDF واقعی TMR را می‌سازند.

مرحله پنجم: نشاسته را کنار فیبر قرار دهید

با افزایش مقدار یا سرعت تخمیر نشاسته، سهم NDF علوفه‌ای و فیبر مؤثر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. جدول NASEM نقطه شروع مناسبی برای این هماهنگی است.

مرحله ششم: تغییر جیره را تدریجی اجرا کنید

جمعیت میکروبی شکمبه با نوع خوراک سازگار می‌شود. جایگزینی علوفه و تغییر نسبت فیبر و کنسانتره طی چند مرحله، انتقال منظم‌تری ایجاد می‌کند.

معیار اقتصادی درست برای خرید علوفه

قیمت هر کیلوگرم وزن تر، معیار کاملی برای مقایسه علوفه‌ها نیست. ارزیابی اقتصادی بهتر است بر این شاخص‌ها بنا شود:

1. هزینه هر کیلوگرم ماده خشک؛
2. هزینه هر کیلوگرم NDF؛
3. هزینه هر کیلوگرم NDF قابل‌هضم؛
4. هزینه تأمین peNDF و ساختار فیزیکی؛
5. سهم محصول در تأمین انرژی و پروتئین؛
6. هزینه حمل، انبارش، آماده‌سازی و ضایعات؛
7. هزینه خوراک به‌ازای کیلوگرم شیر یا افزایش وزن.

یک علوفه متراکم‌تر یا قابل‌هضم‌تر می‌تواند قیمت هر کیلوگرم بالاتری داشته باشد و در هزینه نهایی جیره اقتصادی‌تر عمل کند. ارزش واقعی در عملکرد کل جیره دیده می‌شود.

علوفه کامل پاکدان؛ ترکیب چند نقش فیبری در یک محصول

ما علوفه کامل پاکدان را برای واحدهایی طراحی کرده‌ایم که می‌خواهند بخش علوفه‌ای جیره را از مجموعه‌ای پراکنده از مواد، به یک پایه منظم، مغذی و آماده مصرف تبدیل کنند.

مشخصات اصلی محصول عبارت‌اند از:

علوفه کامل پاکدان، فیبرهای محلول و ساختاری را در کنار انرژی، پروتئین، ملاس، مخمر زنده و ترکیبات پروبیوتیک و پری‌بیوتیک قرار می‌دهد. رطوبت مناسب به اتصال اجزای ریز و درشت جیره کمک می‌کند و بافت تخمیری، خوش‌خوراکی محصول را افزایش می‌دهد.

این محصول برای جایگزینی بخشی از یونجه و علوفه جیره گاو شیری، گاو پرواری، گوسفند، بز و شترمرغ طراحی شده است. سهم کاه یا علوفه بلند نیز متناسب با گونه و مرحله تولید در جیره حفظ می‌شود تا فیبر قابل‌هضم و ساختار فیزیکی در کنار یکدیگر قرار گیرند.

برای مشاهده مشخصات و راهنمای مصرف، به صفحه [علوفه کامل پاکدان](https://www.nahaadeh.com/-/) مراجعه کنید.

پرسش‌های متداول درباره علوفه و نیاز فیبری دام

تفاوت NDF و ADF چیست؟

NDF مجموعه بزرگ‌تری از دیواره سلولی شامل همی‌سلولز، سلولز و لیگنین را نشان می‌دهد و با حجم خوراک و مصرف ماده خشک ارتباط دارد. ADF عمدتاً سلولز و لیگنین را اندازه می‌گیرد و بیشتر با قابلیت هضم و تراکم انرژی مرتبط است.

گاو شیری به چه مقدار NDF نیاز دارد؟

در گاو شیری پرتولید، NDF کل معمولاً در محدوده ۲۸ تا ۳۲ درصد ماده خشک و NDF علوفه‌ای حدود ۱۹ تا ۲۱ درصد قرار می‌گیرد. NASEM برای شرایط مختلف، ترکیب‌های حداقلی ۲۵ تا ۳۳ درصد NDF کل و ۱۵ تا ۱۹ درصد NDF علوفه‌ای را در ارتباط با سقف نشاسته ارائه می‌کند.

آیا NDF بیشتر همیشه بهتر است؟

مقدار مناسب NDF به قابلیت هضم، منبع، اندازه ذرات و سطح تولید دام وابسته است. NDF کافی ساختار شکمبه را حفظ می‌کند؛ NDF قابل‌هضم‌تر نیز انرژی بیشتری آزاد می‌کند و ظرفیت مصرف را بالا نگه می‌دارد.

آیا کاه می‌تواند تمام فیبر جیره را تأمین کند؟

کاه منبع مؤثر ساختار فیزیکی است و سهم مشخصی در جیره دارد. ترکیب آن با فیبرهای قابل‌هضم، علوفه‌های مغذی و منابع پکتین، توازن کامل‌تری میان نشخوار، انرژی و مصرف ماده خشک ایجاد می‌کند.

NDFD چه اهمیتی دارد؟

NDFD سرعت و مقدار هضم فیبر را نشان می‌دهد. علوفه با NDFD بالاتر معمولاً انرژی بیشتری فراهم می‌کند، سریع‌تر از شکمبه عبور می‌نماید و به دام اجازه می‌دهد ماده خشک بیشتری مصرف کند.

فیبر مؤثر با NDF چه تفاوتی دارد؟

NDF یک اندازه‌گیری شیمیایی است. فیبر مؤثر، توان واقعی خوراک برای تحریک جویدن و نشخوار را نیز در نظر می‌گیرد. اندازه ذرات و شکل فیزیکی خوراک در peNDF نقش اساسی دارند.

علوفه مرطوب چگونه با علوفه خشک مقایسه می‌شود؟

مبنای درست مقایسه، ماده خشک است. محصولی با ۵۰ درصد ماده خشک، در هر دو کیلوگرم وزن تازه حدود یک کیلوگرم ماده خشک دارد. پس از این تبدیل، انرژی، پروتئین، NDF، NDFD و peNDF مقایسه می‌شوند.

علوفه کامل می‌تواند جایگزین یونجه شود؟

علوفه کامل پاکدان برای جایگزینی بخشی از یونجه و سایر علوفه‌های جیره طراحی شده است. سطح جایگزینی بر پایه ماده خشک، گونه و مرحله تولید تنظیم می‌شود و سهم لازم از کاه یا علوفه بلند در ساختار جیره باقی می‌ماند.

جمع‌بندی

علوفه، منبع فیبر و هم‌زمان مدیر فیزیکی و تخمیری شکمبه است. جیره حرفه‌ای، فیبر را با یک عدد ساده تعریف نمی‌کند؛ NDF، ADF، لیگنین، NDFD، uNDF، peNDF و فیبر محلول را در کنار نشاسته، رطوبت و اندازه ذرات می‌بیند.

در گاو شیری پرتولید، تمرکز اصلی بر فیبر قابل‌هضم و مؤثر است. در پرواربندی، تعادل فیبر با انرژی متراکم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در دام داشتی، مدیریت اقتصادی NDF و حفظ مصرف پایدار در اولویت قرار می‌گیرد. علوفه کامل نیز با ترکیب چند نوع فیبر، انرژی، پروتئین و افزودنی‌های عملکردی، مدیریت این بخش از جیره را منظم‌تر و ساده‌تر می‌سازد.

• *علوفه خوب، پرشدگی شکمبه را به تخمیر هدفمند و تولید پایدار شیر و گوشت تبدیل می‌کند.**

منابع علمی

1. [National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. Nutrient Requirements of Dairy Cattle, 8th Revised Edition. 2021.](https://www.nationalacademies.org/projects/DELS-BANR-13-02/publication/25806)
2. [NASEM 2021, Chapter 5: Carbohydrates — Recommended Minimum Forage and Total NDF and Maximum Starch.](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK600592/)
3. [National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. Nutrient Requirements of Beef Cattle, 8th Revised Edition. 2016.](https://www.nationalacademies.org/publications/19014)
4. [National Research Council. Nutrient Requirements of Small Ruminants. 2007.](https://www.nationalacademies.org/publications/11654)
5. [Mertens DR. Creating a system for meeting the fiber requirements of dairy cows. Journal of Dairy Science. 1997.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9241608/)
6. [Oba M, Allen MS. Evaluation of the importance of the digestibility of neutral detergent fiber from forage. Journal of Dairy Science. 1999.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10194678/)
7. [Zebeli Q, et al. Modeling the adequacy of dietary fiber in dairy cows. Journal of Dairy Science. 2008.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18420634/)
8. [Zebeli Q, et al. Role of physically effective fiber and estimation of dietary fiber adequacy. Journal of Dairy Science. 2012.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22365188/)
9. [Grant RJ. Physical characterization of feeds and development of the physically effective fiber system. Journal of Dairy Science. 2023.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36400612/)
10. [Beauchemin KA, Yang WZ. Effects of particle size of alfalfa-based dairy cow diets. Journal of Dairy Science. 2003.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12647969/)
11. [Kendall C, et al. Dietary NDF concentration and NDF digestibility in early-lactation cows. Journal of Dairy Science. 2009.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19109289/)
12. [Raffrenato E, et al. Lignin linkages and NDF digestibility. Journal of Dairy Science. 2017.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28780096/)
13. [Muck RE, et al. Recent advances and future uses of silage additives. Journal of Dairy Science. 2018.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29685273/)