میکس جایگزین ذرت

میکس جایگزین ذرت؛ بازطراحی سبد انرژی جیره

میکس جایگزین ذرت چیست و چه مسئله‌ای را حل می‌کند؟

ذرت یکی از اصلی‌ترین منابع انرژی و نشاسته در جیره دام است؛ اما وابستگی زیاد جیره به ذرت، هزینه خوراک را مستقیماً در معرض نوسان قیمت، محدودیت تأمین و تغییر کیفیت محموله‌های این نهاده قرار می‌دهد.

ما در پاکدان برای حل این مسئله به‌دنبال یک ماده اولیه ارزان‌تر که صرفاً جای ذرت ریخته شود نرفته‌ایم. مسئله را از زاویه دیگری دیده‌ایم:

آیا می‌توان به‌جای وابستگی به یک منبع واحد، سبد متنوع‌تری از منابع انرژی ساخت؟

میکس جایگزین ذرت پاکدان حاصل همین نگاه است. ترکیبی از چند منبع نشاسته‌ای، قندی، فیبری و چربی که هرکدام بخشی از تأمین انرژی جیره را بر عهده می‌گیرند.

بنابراین این محصول قرار نیست از نظر ترکیب شیمیایی کپی ذرت باشد. هدف ما بازسازی بخش مهمی از نقش انرژی‌زای ذرت در قالب یک ترکیب چندمنبعی و اقتصادی‌تر است.

---

چرا به‌جای یک ماده، از یک میکس استفاده کرده‌ایم؟

ذرت عمده انرژی خود را از نشاسته تأمین می‌کند. اگر تمام ذرت جیره را صرفاً با یک ماده اولیه دیگر جایگزین کنیم، عملکرد جیره به کیفیت، قیمت و رفتار تغذیه‌ای همان ماده وابسته خواهد شد.

در میکس جایگزین ذرت، این وابستگی شکسته شده است.

ما از ضایعات ماکارونی، نشاسته دامی، پودر سیب‌زمینی، ملاس پودری، سبوس گندم و هسته انار استفاده می‌کنیم تا انرژی محصول از چند مسیر مختلف تأمین شود.

در این ساختار، نشاسته همچنان بخش مهمی از انرژی را فراهم می‌کند؛ اما در کنار آن قندهای محلول، فیبر قابل‌تخمیر و چربی نیز در سبد انرژی حضور دارند.

این دقیقاً همان چیزی است که ما از آن با عنوان بازطراحی سبد انرژی جیره یاد می‌کنیم.

ضایعات ماکارونی؛ نشاسته فرآوری‌شده در قلب فرمول

ضایعات ماکارونی یکی از منابع اصلی انرژی در این میکس است. پایه آردی و نشاسته‌ای آن، ظرفیت مناسبی برای تأمین انرژی دارد و فرآوری حرارتی انجام‌شده در جریان تولید ماکارونی می‌تواند ویژگی‌های نشاسته را نسبت به دانه خام تغییر دهد.

برای ما البته عنوان «ضایعات ماکارونی» به‌تنهایی کافی نیست. میزان رطوبت، چربی، نمک، نوع محصول و شدت فرآوری بر ارزش واقعی این ماده اثر می‌گذارند و یکنواختی آن بخشی از کنترل کیفیت محصول است.

هدف از استفاده از این ماده، تأمین بخشی از بدنه نشاسته‌ای و انرژی میکس است؛ بدون آنکه کل محصول به یک منبع نشاسته وابسته باشد.

نشاسته دامی؛ تقویت چگالی انرژی

نشاسته دامی بخش دیگری از هسته کربوهیدراتی محصول را تشکیل می‌دهد و به ما اجازه می‌دهد سهم نشاسته و چگالی انرژی میکس را تنظیم کنیم.

ترکیب این منبع با نشاسته موجود در ماکارونی و پودر سیب‌زمینی، امکان ساخت یک بدنه کربوهیدراتی چندمنبعی را فراهم می‌کند.

پودر سیب‌زمینی؛ یک مسیر دیگر برای تأمین نشاسته

پودر سیب‌زمینی سومین جزء مهم نشاسته‌ای فرمول است. حضور آن در کنار منابع غله‌ای و آردی باعث می‌شود نشاسته محصول تنها از یک منشأ تأمین نشود.

نشاسته سیب‌زمینی از نظر ساختار و رفتار تخمیری الزاماً مشابه نشاسته ذرت نیست و نوع فرآوری و خشک‌کردن آن نیز می‌تواند بر میزان دسترسی نشاسته اثر بگذارد.

ما از این تفاوت به‌عنوان بخشی از طراحی محصول استفاده می‌کنیم: چند منبع نشاسته، به‌جای وابستگی به یک منبع واحد.

ملاس پودری؛ قند محلول در کنار نشاسته

اگر قرار باشد تمام انرژی قابل‌تخمیر محصول از نشاسته تأمین شود، عملاً همان منطق سنتی جیره با مواد اولیه دیگری تکرار شده است.

به همین دلیل، بخشی از کربوهیدرات محصول را از ملاس پودری تأمین می‌کنیم.

قندهای محلول ملاس سریعاً در اختیار جمعیت میکروبی شکمبه قرار می‌گیرند و در کنار منابع نشاسته‌ای، تنوع بیشتری در نوع کربوهیدرات قابل تخمیر ایجاد می‌کنند. ملاس همچنین می‌تواند به خوش‌خوراکی و یکپارچگی فیزیکی میکس کمک کند.

سبوس گندم؛ بخشی از انرژی، این بار از مسیر فیبر

یکی از تفاوت‌های مهم میکس جایگزین ذرت با خود ذرت، سهم بالاتر فیبر آن است.

این تفاوت تصادفی نیست.

سبوس گندم ضمن تأمین بخشی از انرژی و پروتئین، سهم فیبری محصول را افزایش می‌دهد. در نتیجه تمام کربوهیدرات میکس به شکل نشاسته و قند وارد جیره نمی‌شود.

وجود این بخش فیبری باعث می‌شود محصول از نظر پروفایل کربوهیدرات با ذرت متفاوت باشد و بخشی از انرژی آن از مسیر تخمیر فیبر تأمین شود.

به همین دلیل افزایش NDF محصول نسبت به ذرت را نباید مستقلاً مزیت یا عیب دانست. ارزش این ویژگی به ساختار کل جیره و مقدار فیبر موجود در آن وابسته است.

هسته انار؛ فقط فیبر نیست، یک منبع متفاوت انرژی است

هسته انار یکی از اجزایی است که منطق فرمول میکس جایگزین ذرت را از یک مخلوط ساده منابع نشاسته‌ای متمایز می‌کند.

هسته انار علاوه بر بخش فیبری، حاوی مقدار قابل‌توجهی روغن است. به همین دلیل بخشی از انرژی این ماده نه از نشاسته، بلکه از چربی تأمین می‌شود؛ مسیری که از نظر چگالی انرژی با کربوهیدرات تفاوت اساسی دارد.

نکته مهم‌تر، نحوه قرارگرفتن این روغن در ساختار طبیعی هسته است. ویژگی متمایز هسته انار تنها درصد بالای چربی آن نیست؛ بخش عمده روغن هسته انار از پونیسیک اسید، یکی از مهم‌ترین اسیدهای چرب لینولنیک مزدوج (CLnA)تشکیل شده است.

این اسیدهای چرب در شکمبه رفتاری متفاوت از چربی‌های اشباع دارند و بخشی از آنها ضمن ورود به مسیر بیوهیدروژناسیون، به واسطه‌هایی مانند اسید واکسنیک تبدیل می‌شوند؛ در عین حال مطالعات نشان داده‌اند بخشی از پونیسیک اسید می‌تواند از شکمبه عبور کرده و در شیر و بافت‌های دام ظاهر شود.

در هسته انار، قرارگرفتن روغن در ماتریس طبیعی دانه نیز می‌تواند میزان مواجهه اسیدهای چرب غیراشباع با میکروارگانیسم‌های شکمبه را محدود کند. بنابراین هسته انار علاوه بر تأمین انرژی متراکم از چربی، منبعی متمایز از اسیدهای چرب مزدوج با قابلیت عبور نسبی از شکمبه و اثرگذاری بر پروفایل اسیدهای چرب قابل جذب دام است.

در روغن آزاد، چربی مستقیماً در محیط شکمبه در دسترس قرار می‌گیرد. اما در هسته، بخشی از روغن در ماتریس طبیعی دانه محصور است. بسته به اندازه ذرات و شدت فرآوری، این ساختار می‌تواند آزادسازی روغن در شکمبه را محدود کند و قابلیت عبور بخشی از چربی از شکمبه را افزایش دهد.**

این ویژگی برای طراحی محصول اهمیت زیادی دارد.

ما نمی‌خواهیم تمام انرژی جایگزین ذرت را دوباره از نشاسته تأمین کنیم. حضور هسته انار به ما امکان می‌دهد بخشی از انرژی میکس را از چربی با قابلیت عبور بالاتر از شکمبه تأمین کنیم و به این ترتیب مسیر دیگری به سبد انرژی محصول اضافه شود.

البته چربی طبیعی هسته انار را معادل چربی‌های تجاری محافظت‌شده یا بای‌پس نمی‌دانیم. اما همین ویژگی طبیعی هسته، آن را از یک ماده فیبری ساده به یک جزء فیبری–چربی و پرانرژی در فرمول تبدیل می‌کند.

---

• چهار مسیر برای تأمین انرژی

منطق میکس جایگزین ذرت را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد:

به‌جای تأمین عمده انرژی از یک مسیر، انرژی را میان چند مسیر توزیع کرده‌ایم.

نشاسته از ماکارونی، نشاسته دامی و پودر سیب‌زمینی تأمین می‌شود؛ قندهای محلول از ملاس وارد فرمول می‌شوند؛ سبوس و هسته انار بخش فیبری را تقویت می‌کنند و هسته انار علاوه بر آن، بخشی از انرژی را از طریق چربی فراهم می‌کند.

نتیجه، محصولی است که انرژی آن صرفاً مترادف با «نشاسته بیشتر» نیست.

نشاسته + قند + فیبر قابل‌استفاده + چربی

چهار بخش اصلی سبد انرژی این محصول را تشکیل می‌دهند.

آیا این محصول معادل ذرت است؟

از نظر ترکیب شیمیایی، خیر؛ و قرار هم نیست باشد.

در مشخصات فعلی محصول، پروتئین خام در محدوده ۱۰ درصد، NDF حدود ۲۱ درصد و ADF حدود ۸ درصد ماده خشک قرار دارد. بنابراین ساختار کربوهیدراتی آن آشکارا با ذرت دانه‌ای متفاوت است.

اما سؤال اصلی برای ما این نیست که آیا آنالیز میکس دقیقاً مشابه ذرت است.

سؤال کاربردی این است:

چه میزان از نقش انرژی‌زای ذرت را می‌توان با این محصول جایگزین کرد، بدون آنکه اقتصاد و عملکرد جیره آسیب ببیند؟

پاسخ این سؤال به کل جیره بستگی دارد.

---

روش مصرف؛ جایگزینی مرحله‌ای، نه حذف ناگهانی ذرت

بهترین نتیجه زمانی حاصل می‌شود که میکس جایگزین ذرت به‌صورت مرحله‌ای وارد جیره شود.

در شروع مصرف می‌توان حدود ۲۵ درصد از سهم ذرت را جایگزین کرد و پس از بررسی شرایط دام و ثبات جیره، سطح جایگزینی را به ۵۰ درصدافزایش داد.

در صورت حفظ مصرف و عملکرد و مناسب‌بودن شاخص‌های جیره، امکان بررسی سطوح بالاتر مانند ۷۵ درصد و در برخی موارد تا 100 درصد نیز وجود دارد.

جایگزینی کامل باید پس از بازفرمولاسیون جیره و بررسی دقیق ماده خشک، انرژی، نشاسته، قند، NDF، چربی و مواد معدنی انجام شود.

در گاو شیری، تولید و ترکیبات شیر، مصرف ماده خشک، نشخوار و قوام مدفوع باید پایش شوند. در دام پرواری نیز افزایش وزن روزانه، مصرف خوراک و ضریب تبدیل معیارهای اصلی ارزیابی هستند.

میکس جایگزین ذرت پاکدان در یک نگاه

میکس جایگزین ذرت پاکدان یک سبد چندمنبعی تأمین انرژی برای جیره نشخوارکنندگان است.

ما در این محصول به‌جای تلاش برای ساخت ماده‌ای شبیه ذرت، نقش انرژی‌زای ذرت را به اجزای مختلف تقسیم کرده‌ایم: نشاسته از چند منشأ، قندهای محلول، بخش فیبری و انرژی متراکم حاصل از چربی هسته انار.