راهنمای مصرف
مصرف درست، اختلاط یکنواخت و عادتدهی مرحلهای
مهمترین دستورهای اجرایی پیش از ورود به جزئیات فنی محصول در دسترس مصرفکننده قرار گرفتهاند.
راهنمای مصرف
کاربرد اصلی
- میش، قوچ، بز و دام سبک بالغ در دوره نگهداری یا تولید پایین
- دامهای داشتی با وضعیت بدنی مناسب که نیاز رشد یا شیردهی بالایی ندارند
- تکمیل جیرههای علوفهای کمانرژی، مشروط به کنترل کیفیت علوفه
نسبت اولیه جیره
سناریوی پیشفرض مصرف، ۵۰ درصد کنسانتره داشتی و ۵۰ درصد کاه بر مبنای وزن خوراک تازه است. مقدار کل خوراک روزانه بهصورت آغازین ۳ درصد وزن زنده دام در نظر گرفته میشود؛ بنابراین هر جزء معادل ۱٫۵ درصد وزن زنده است. این نسبت باید با وضعیت بدن، کیفیت کاه، مرحله فیزیولوژیک و مصرف واقعی دام تنظیم شود.
در صورت دسترسی، میتوان ۱۰ درصد از کل جیره را به یونجه باکیفیت یا مقدار معادل ماده خشک از تفاله جو یا تفاله گوجه اختصاص داد و سهم کاه را به ۴۰ درصد کاهش داد. نبود این مواد، مانع استفاده نیست و در بیشتر دامهای بالغ کمنیاز، سناریوی ۵۰ درصد کنسانتره و ۵۰ درصد کاه میتواند برای نگهداری کافی باشد.
برای سفارش ویژه بز، بازتنظیم بخش معدنی فرمول میتواند تناسب جیره را بهبود دهد.
تعداد وعده و شیوه عرضه
کنسانتره در حداقل دو وعده توزیع شود و تا حد امکان با علوفه مخلوط گردد. عرضه یکجای کنسانتره، بهویژه پس از گرسنگی، میتواند نوسان مصرف و تخمیر شکمبه را افزایش دهد.
عادتدهی
تغییر از جیره قبلی به جیره نهایی طی ۱۰ تا ۱۴ روز انجام شود. برنامه از ۳۰ درصد کنسانتره و ۷۰ درصد علوفه آغاز و بهتدریج به نسبت نهایی میرسد. در صورت افت اشتها، شلشدن شدید مدفوع، کاهش نشخوار یا نفخ، افزایش کنسانتره متوقف و وضعیت خوراک بررسی شود.
آب و رطوبت
آب سالم و خنک همیشه در دسترس دام باشد. در صورت گردوغبار یا جداسازی اجزا، آب فقط هنگام ساخت همان وعده و بهصورت پاششی افزوده شود. هدف، کاهش گردوغبار و چسبندگی سطحی اجزاست و درصد ثابتی برای رطوبت نهایی توصیه نمیشود. مقدار آب مصرفی در هر ۱۰۰ کیلوگرم مخلوط ثبت شود و خوراک مرطوبشده برای روز بعد نگهداری نشود.
محدودیت مصرف
این فرمول برای دامهای پرتولید، اواخر آبستنی، رشد سریع، پرواربندی سنگین یا بره و بزغاله جوان بهتنهایی کافی نیست و در این گروهها باید جیره اختصاصی تنظیم شود.
ورود تدریجی
برنامه عادتدهی ۱۰ تا ۱۴ روزه
محاسبه آب اختلاط
برای رسیدن به رطوبت هدف چقدر آب اضافه کنیم؟
آب فقط هنگام ساخت همان وعده و بهصورت پاششی اضافه شود.
آب موردنیاز--
۲۰ درصدشروع معمول۲۵ درصدبرای سورتینگ۳۰ درصد آزمایشیفقط با کنترل
محاسبه کاربردی
مقدار خوراک روزانه دام را محاسبه کنید
سناریوی پیشفرض ماشینحساب بر مبنای خوراک تازه: ۵۰٪ کنسانتره و ۵۰٪ کاه؛ نسبت نهایی با کیفیت علوفه و وضعیت دام تنظیم شود.
کل خوراک روزانه بهصورت پیشفرض ۳٪ وزن زنده در نظر گرفته میشود. در صورت دسترسی، میتوان ۱۰٪ از کل جیره را به یونجه باکیفیت یا مقدار معادل ماده خشک از تفاله جو یا تفاله گوجه اختصاص داد و سهم کاه را به ۴۰٪ کاهش داد. نبود این مواد مانع استفاده نیست و در بیشتر دامهای بالغ کمنیاز، سناریوی ۵۰٪ کنسانتره و ۵۰٪ کاه میتواند برای نگهداری کافی باشد.
کل خوراک / وزن زنده-
کنسانتره هر رأس-
کاه هر رأس-
کل خوراک هر رأس-
کنسانتره ماهانه گله-
| وزن دام | کل خوراک / وزن زنده | کنسانتره | کاه | کل خوراک |
|---|---|---|---|---|
| 30 کیلوگرم | 3٪ | 0.45 | 0.45 | 0.9 |
| 40 کیلوگرم | 3٪ | 0.6 | 0.6 | 1.2 |
| 50 کیلوگرم | 3٪ | 0.75 | 0.75 | 1.5 |
| 60 کیلوگرم | 3٪ | 0.9 | 0.9 | 1.8 |
| 70 کیلوگرم | 3٪ | 1.1 | 1.1 | 2.1 |
| 80 کیلوگرم | 3٪ | 1.2 | 1.2 | 2.4 |
| 90 کیلوگرم | 3٪ | 1.4 | 1.4 | 2.7 |
شیوه اختلاط
شیوه اختلاط بر اساس نوع میکسر
فیدر میکسر یا TMR اولویت دارد؛ برای سایر دستگاهها طول علوفه و ترتیب بارگیری باید تغییر کند.
روش پیشنهادی
فیدر میکسر یا میکسر TMR
برای توزیع یکنواخت کنسانتره و علوفه و کاهش انتخابگری دام مناسبترین روش است.
اندازه علوفهکاه ۲ تا ۴ سانتیمتر؛ کاه نباید کاملاً پودر یا بیش از حد بلند باشد.
- ابتدا کاه وارد و کاملاً باز شود.
- کنسانتره داشتی پس از بازشدن علوفه اضافه شود.
- در صورت نیاز آب در مرحله پایانی و بهصورت اسپری اضافه شود.
- پس از یکنواختشدن مخلوط، اختلاط بیدلیل ادامه پیدا نکند.
نکته اجرایی: آب فقط بهاندازه کاهش گردوغبار و چسبندگی سطحی اجزا افزوده شود؛ درصد ثابتی برای رطوبت نهایی توصیه نمیشود. مقدار آب در هر ۱۰۰ کیلوگرم مخلوط ثبت و خوراک مرطوبشده همان روز مصرف شود.
علوفه کوتاه
میکسر عمودی پودری با مارپیچ مرکزی
برای بارهای محدود قابل استفاده است، مشروط به کوتاهبودن علوفه و پرنشدن بیش از حد دستگاه.
اندازه علوفهکاه ۱ تا ۲ سانتیمتر؛ بدون ساقه بلند و رشتهای.
- یکسوم کنسانتره وارد شود.
- علوفه کوتاه و بازشده بهتدریج اضافه شود.
- لایههای کنسانتره و علوفه تکرار شوند.
- آب فقط در پایان به شکل مهپاش افزوده شود.
نکته اجرایی: دستگاه بیش از حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت کاری پر نشود تا گردش مواد مختل نشود.
بارگیری لایهای
میکسر افقی ریبونی
برای کنسانتره مناسب است و در صورت پیشخردشدن علوفه میتواند مخلوط قابلقبولی تولید کند.
اندازه علوفهکاه ۱٫۵ تا ۲٫۵ سانتیمتر؛ از ورود ساقههای بلند جلوگیری شود.
- بخشی از کنسانتره وارد شود.
- نیمی از علوفه اضافه شود.
- باقی کنسانتره و علوفه بهصورت لایهای وارد شوند.
- در پایان آب پاشیده و فقط تا یکنواختی مخلوط شود.
نکته اجرایی: اگر علوفه روی سطح شناور یا دور ریبون جمع شد، طول برش و حجم بار کاهش یابد.
حجم محدود
اختلاط دستی
برای دامداری کوچک، مخلوط باید روی سطح تمیز بهصورت چند لایه ساخته و از دو جهت زیرورو شود.
اندازه علوفهعلوفه با طول متوسط و یکنواخت؛ بدون کلوخه، بسته فشرده یا ساقه بسیار بلند.
- یکسوم علوفه پخش شود.
- یکسوم کنسانتره روی آن ریخته شود.
- لایهبندی سه بار تکرار شود.
- توده حداقل چهار بار از دو جهت زیرورو شود.
- از نقاط مختلف مخلوط نمونه گرفته و یکنواختی بررسی شود.
نکته اجرایی: فقط خوراک همان وعده آماده شود و باقیمانده مرطوب برای روز بعد نگهداری نشود.
تصاویر
تصاویر و ویدئوهای محصول
تصویر اصلی، نماهای نزدیک و ویدئوهای آموزشی محصول را در این بخش مشاهده کنید.
ترکیبات
ترکیبات محصول و نقش هرکدام
ترکیبات و اجزای قابل مشاهده محصول تا زمان مصرف حفظ شوند.
حامل منابع پروتئینی، مکمل و ریزمغذیها.
حفظ ساختار فیزیکی و کاهش خاکه محصول.
دسترسی مناسبتر به نشاسته و انرژی.
جلوگیری از افزایش خاکه و تخمیر سریع.
سبوس گندم
منبع فیبر قابلتخمیر، فسفر و انرژی متوسط؛ کمککننده به تعدیل چگالی انرژی جیره.
ضایعات ماکارونی
منبع نشاسته و انرژی
کنجاله کنجد
منبع پروتئین، بخشی از چربی و مواد معدنی؛
سبوس برنج
منبع فیبر، چربی و انرژی
مکمل ویتامینه و معدنی
تأمین ریزمغذیها در سهم تعریفشده فرمول
دانه جو
منبع نشاسته قابلتخمیر و انرژی
دادههای تغذیهای
آنالیز محصول
شاخصهای تغذیهای محصول بهصورت گروهبندیشده نمایش داده میشوند.
پروتئین خام۱۱٫۷%DM
نشاسته۲۰٫۶%DM
NDF۴۷٫۱%DM
پروتئین عبوری۳۰٫۵%CP
انرژی قابل متابولیسم (ME)۲۱۵۷kcal/kg DM
انرژی خالص نگهداری (NEm)۱۵۵۴٫۸kcal/kg DM
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| انرژی قابل متابولیسم (ME) | ۲۱۵۷ | kcal/kg DM |
| انرژی خالص نگهداری (NEm) | ۱۵۵۴٫۸ | kcal/kg DM |
| TDN | ۶۳٫۶ | %DM |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| پروتئین خام | ۱۱٫۷ | %DM |
| پروتئین قابلتجزیه در شکمبه | ۶۹٫۵ | %CP |
| پروتئین عبوری | ۳۰٫۵ | %CP |
| پروتئین عبوری قابلهضم | ۲۴٫۴ | %CP |
| پروتئین متابولیسمی | ۷۶٫۳ | g/kg DM |
| پروتئین قابل هضم رودهای (PDI) | ۷۶٫۴ | g/kg DM |
| پروتئین خوراکی قابل هضم رودهای (PDIA) | ۲۷٫۹ | g/kg DM |
| توازن پروتئین شکمبه | -۱۲٫۳ | g/kg DM |
| نیتروژن غیرپروتئینی | ۱۷٫۴ | %CP |
| پروتئین عبوری قابل هضم | ۲۷٫۹ | g/kg DM |
| پروتئین محلول | ۵۵٫۵ | %CP |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| NDF | ۴۷٫۱ | %DM |
| ADF | ۲۸٫۸ | %DM |
| لیگنین | ۶٫۲ | %DM |
| فیبر خام | ۲۴٫۳ | %DM |
| قابلیت هضم NDF در ۴۸ ساعت (NDFD48) | ۶۳٫۳ | %NDF |
| iNDF برآوردی | ۱۷٫۳ | %DM |
| NDF بالقوه قابل هضم | ۲۹٫۹ | %DM |
| سلولز | ۲۱٫۶ | %DM |
| سهم NDF بالقوه قابل هضم | ۷۰ | %NDF |
| لیگنین آزمایشگاهی (ADL) | ۶٫۲ | %DM |
| همیسلولز | ۱۸٫۳ | %DM |
| کربوهیدرات قابلتخمیر شکمبهای | ۵۶٫۵ | شاخص |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| چربی خام | ۲٫۷ | %DM |
| نشاسته | ۲۰٫۶ | %DM |
| قند کل | ۶٫۶ | %DM |
| کربوهیدرات غیرالیافی | ۳۰٫۲ | %DM |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| خاکستر | ۸٫۶ | %DM |
| کلسیم | ۸٫۳ | g/kg DM |
| فسفر | ۶٫۶ | g/kg DM |
| منیزیم | ۱٫۸ | g/kg DM |
| پتاسیم | ۶٫۲ | g/kg DM |
| سدیم | ۱٫۵ | g/kg DM |
| گوگرد | ۱٫۷ | g/kg DM |
| تعادل کاتیون-آنیون | ۲۸٫۹ | mEq/kg DM |
| کلر | ۲٫۳ | g/kg DM |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| آهن | ۲۰۸ | mg/kg DM |
| روی | ۵۹٫۳ | mg/kg DM |
| سلنیوم | ۰٫۱۸ | mg/kg DM |
| مس | ۷٫۵ | mg/kg DM |
| منگنز | ۱۳۳٫۸ | mg/kg DM |
| مولیبدن | ۰٫۷۸ | mg/kg DM |
| کبالت | ۰٫۳۲ | mg/kg DM |
| ید | ۰٫۲۹ | mg/kg DM |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| سهم علوفه از کل جیره | ۵۰ | %DM جیره |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| لیزین قابلهضم نشخوارکنندگان | ۲٫۷ | g/kg DM |
| متیونین + سیستین قابلهضم نشخوارکنندگان | ۰٫۸ | g/kg DM |
| متیونین قابلهضم نشخوارکنندگان | ۱٫۶ | g/kg DM |
| شاخص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| ویتامین A | ۱۰٫۴ | 1000 IU/kg DM |
| ویتامین D | ۱۰ | 1000 IU/kg DM |
| ویتامین E | ۳۱٫۹ | mg/kg DM |
عملکرد مورد انتظار
عملکرد، تابع جیره و مدیریت دامداری است
برای دام سبک بالغ در نگهداری یا تولید پایین طراحی شده است؛ نتیجه مصرف باید با ثبات وزن، وضعیت بدنی، اشتها و نشخوار ارزیابی شود.
نژاد مناسبسلامت دامآب کافیکیفیت علوفهعادتدهی صحیحمدیریت آخور
معرفی کنسانتره داشتی پاکدان
کنسانتره داشتی پاکدان یک خوراک متراکم با انرژی متوسط، پروتئین متوسط و فیبر نسبتاً بالا است که برای تکمیل جیره نگهداری دامهای سبک بالغ و گروههای کمتولید طراحی شده است. این محصول از سبوس گندم، ضایعات ماکارونی، کنجاله کنجد، سبوس برنج، مکمل ویتامینه و معدنی و دانه جو تشکیل میشود.
ترکیب سبوسها و کنجاله کنجد، بخشی از فیبر و پروتئین جیره را تأمین میکند و دانه جو و ضایعات ماکارونی سهم انرژی و نشاسته را بالا میبرند. نتیجه، کنسانترهای با حدود ۲۱۵0 کیلوکالری انرژی قابل متابولیسم، ۱۱٫۷ درصد پروتئین خام، ۴۷ درصد NDF و ۲۰٫۶ درصد نشاسته بر مبنای ماده خشک است.
این محصول خوراک کامل نیست و باید همراه علوفه مناسب مصرف شود. سناریوی پیشفرض برای جیره نگهداری، ۵۰ درصد کنسانتره و ۵۰ درصد کاه بر مبنای وزن خوراک تازه است؛ نسبت نهایی باید با گونه دام، وزن زنده، وضعیت آبستنی، تولید، کیفیت علوفه و امتیاز وضعیت بدنی تنظیم شود.
در صورت دسترسی، استفاده از ۱۰ درصد یونجه باکیفیت یا مقدار معادل ماده خشک از تفالههای ارزشمند مانند تفاله جو یا تفاله گوجه و کاهش سهم کاه به ۴۰ درصد میتواند کیفیت جیره را بهتر کند. اگر این مواد در دسترس نباشند، در بیشتر دامهای بالغ کمنیاز، ترکیب کنسانتره و کاه میتواند برای نگهداری کافی باشد.
مشاهده توضیح فنی
توضیحات فنی
نمای تغذیهای
کنسانتره داشتی پاکدان با ME حدود ۲۱۵۷ کیلوکالری بر کیلوگرم ماده خشک و TDN حدود ۶۳٫۶ درصد، در گروه خوراکهای با انرژی متوسط قرار میگیرد. پروتئین خام ۱۱٫۷ درصد و پروتئین متابولیسمی برآوردی ۷۶٫۳ گرم در کیلوگرم ماده خشک است.
NDF بالا، حدود ۴۷٫۱ درصد ماده خشک، نشان میدهد این محصول برخلاف کنسانترههای پرنشاسته پرواری، سهم قابلتوجهی از فیبر را نیز حمل میکند. با این حال فیبر موجود در کنسانتره، جایگزین کامل فیبر فیزیکی علوفه بلند نیست و وجود کاه با طول مناسب در جیره ضروری است.
نشاسته ۲۰٫۶ درصد و قند ۶٫۶ درصد، انرژی قابلتخمیر را فراهم میکنند. پروتئین قابلتجزیه در شکمبه حدود ۶۹٫۵ درصد پروتئین خام و پروتئین عبوری حدود ۳۰٫۵ درصد است؛ بنابراین این محصول برای نگهداری و تولید پایین مناسبتر از گروههای دارای نیاز پروتئینی بالا است.
قابلیت هضم NDF در این بسته بهصورت NDFD48 و برابر با حدود ۶۳٫۳ درصد NDF گزارش میشود. شاخص فیبر هضمناپذیر نیز فقط با عنوان iNDF برآوردی است.
منطق مواد اولیه
- سبوس گندم: منبع فیبر، فسفر و بخشی از انرژی قابلهضم.
- ضایعات ماکارونی: منبع نشاسته و انرژی
- کنجاله کنجد: منبع پروتئین و بخشی از مواد معدنی.
- سبوس برنج: منبع فیبر، چربی و مواد معدنی
- دانه جو: منبع نشاسته و انرژی قابلتخمیر شکمبهای.
- مکمل ویتامینه و معدنی: تکمیل ریزمغذیها در سهم تعریفشده فرمول.
پیوست علمی
توضیحات فنی و علمی محصول
اطلاعات تکمیلی درباره فرآوری، اندازه ذرات، تخمیر و تفسیر آنالیز.
مقاله کامل: کنسانتره داشتی پاکدان و جایگاه آن در جیره نگهداری دام ۱. چرا کنسانتره داشتی با کنسانتره پرواری یا شیری متفاوت است؟ هدف جیره نگهداری، حفظ وزن، سلامت، فعالیت طبیعی و وضعیت بدنی دام است؛ نه دستیابی به بیشترین رشد یا بیشترین تولید شیر. در چنین جیرهای، بالا بردن بیهدف نشاسته و پروتئین میتواند هزینه را افزایش دهد و تعادل شکمبه را بر هم بزند. کنسانتره داشتی باید انرژی و بخشی از مواد مغذی…
مطالعه مقاله کاملبستن مقاله
مقاله کامل: کنسانتره داشتی پاکدان و جایگاه آن در جیره نگهداری دام
۱. چرا کنسانتره داشتی با کنسانتره پرواری یا شیری متفاوت است؟
هدف جیره نگهداری، حفظ وزن، سلامت، فعالیت طبیعی و وضعیت بدنی دام است؛ نه دستیابی به بیشترین رشد یا بیشترین تولید شیر. در چنین جیرهای، بالا بردن بیهدف نشاسته و پروتئین میتواند هزینه را افزایش دهد و تعادل شکمبه را بر هم بزند. کنسانتره داشتی باید انرژی و بخشی از مواد مغذی مورد نیاز جیره علوفهای را تأمین کند، اما آنقدر متراکم نباشد که مصرف علوفه و پایداری تخمیر شکمبه کاهش یابد.
آنالیز این فرمول نشان میدهد محصول در همین محدوده قرار دارد: انرژی قابل متابولیسم حدود ۲۱۵۷ کیلوکالری، TDN حدود ۶۳٫۶ درصد، پروتئین خام ۱۱٫۷ درصد، NDF حدود ۴۷٫۱ درصد و نشاسته ۲۰٫۶ درصد بر مبنای ماده خشک. این مشخصات آن را از یک کنسانتره پرانرژی پرواری یا کنسانتره دام پرتولید متمایز میکند.
۲. منطق انتخاب مواد اولیه
سبوس گندم
سبوس گندم منبع فیبر قابلتخمیر، فسفر و انرژی متوسط است. حضور آن چگالی انرژی فرمول را نسبت به مخلوطهای غلهای کاهش میدهد و به تولید یک خوراک مناسبتر برای نگهداری کمک میکند. با این حال سبوس گندم بهتنهایی فیبر فیزیکی مؤثر ایجاد نمیکند و جای کاه یا یونجه را نمیگیرد.
ضایعات ماکارونی
ضایعات ماکارونی عمدتاً نشاسته و انرژی فراهم میکند.
کنجاله کنجد
کنجاله کنجد سهم پروتئین فرمول را افزایش میدهد و مقداری چربی و مواد معدنی نیز وارد جیره میکند. کیفیت آن با روش روغنگیری، مقدار پوسته، حرارت فرآوری و ماندگاری تغییر میکند. استفاده از آن در کنار سبوسها، پروتئین متوسطی ایجاد کرده که با هدف نگهداری سازگار است.
سبوس برنج
سبوس برنج میتواند انرژی، فیبر و چربی فراهم کند
دانه جو
جو منبع اصلی نشاسته قابلتخمیر این فرمول است. نشاسته جو نسبتاً سریع در شکمبه تخمیر میشود؛ بنابراین توزیع کنسانتره در چند وعده، اختلاط با علوفه و اجتناب از مصرف یکباره اهمیت دارد. مقدار نشاسته نهایی محصول، ۲۰٫۶ درصد ماده خشک، نسبت به کنسانترههای پرواری سنگین پایینتر است، اما همچنان نیازمند عادتدهی است.
مکمل ویتامینه و معدنی
مکمل باید متناسب با سهم مصرف واقعی کنسانتره انتخاب شود. نمک، مکمل یا مواد معدنی اضافی فقط پس از محاسبه کل جیره افزوده شوند.
۳. تفسیر انرژی محصول
ME برابر ۲۱۵۷ کیلوکالری بر کیلوگرم ماده خشک و TDN حدود ۶۳٫۶ درصد نشان میدهد محصول انرژی متوسط دارد. انرژی خالص نگهداری حدود ۱۵۵۴٫۸ و انرژی خالص رشد حدود ۹۹۰٫۹ کیلوکالری بر کیلوگرم ماده خشک برآورد شده است. پایینتر بودن NEg از NEm یک ویژگی طبیعی سامانه انرژی خالص است و بهتنهایی نشان نمیدهد که خوراک برای نگهداری مناسبتر است. جایگاه نگهداری این محصول از ترکیب فرمول، چگالی انرژی و کاربرد آن در جیره کامل نتیجهگیری میشود.
۴. پروتئین و توازن شکمبه
پروتئین خام ۱۱٫۷ درصد برای یک کنسانتره نگهداری مقدار متوسطی است. حدود ۶۹٫۵ درصد پروتئین خام قابلتجزیه در شکمبه و ۳۰٫۵ درصد آن عبوری برآورد شده است. پروتئین عبوری قابلهضم حدود ۲۴٫۴ درصد پروتئین خام و پروتئین متابولیسمی حدود ۷۶٫۳ گرم در کیلوگرم ماده خشک گزارش شده است.
توازن پروتئین شکمبه منفی، حدود منفی ۱۲٫۳ گرم در کیلوگرم ماده خشک، نشان میدهد در بعضی ترکیبهای جیره ممکن است نیتروژن قابلاستفاده برای میکروبهای شکمبه نسبت به انرژی قابلتخمیر محدود شود. این شاخص یکی از دلایلی است که محصول نباید بدون بررسی علوفه و کل جیره برای دام پرتولید یا رشد سریع استفاده شود.
در صورت دسترسی، اختصاص ۱۰ درصد از کل جیره به یونجه باکیفیت یا مقدار معادل ماده خشک از تفالههای ارزشمند مانند تفاله جو یا تفاله گوجه میتواند کیفیت پروتئین و قابلیت مصرف جیره را بهتر کند. اگر این مواد در دسترس نباشند، در بیشتر دامهای بالغ کمنیاز، ترکیب کنسانتره و کاه میتواند برای نگهداری کافی باشد.
لیزین و متیونین قابلهضم برآوردی در سطحی نیستند که محصول را به مکمل پروتئینی تخصصی تبدیل کنند. بنابراین برای گروههای پرنیاز باید منبع پروتئین و اسید آمینه بر اساس جیره کامل بازتنظیم شود.
۵. فیبر؛ مقدار بالا ولی نه جایگزین علوفه
NDF حدود ۴۷٫۱ درصد، ADF حدود ۲۸٫۸ درصد و فیبر خام حدود ۲۴٫۳ درصد است. این مقادیر بالا نتیجه حضور سبوس گندم، سبوس برنج و کنجاله کنجد هستند. قابلیت هضم NDF در ۴۸ ساعت (NDFD48) حدود ۶۳٫۳ درصد و NDF بالقوه قابلهضم حدود ۲۹٫۹ درصد ماده خشک برآورد شده است.
با وجود NDF بالا، اندازه ذرات این منابع معمولاً کوتاه است و تحریک جویدن و نشخوار آنها از کاه و یونجه کمتر است. به همین دلیل عبارت «فیبر بالا» نباید به معنی حذف علوفه تفسیر شود. در سناریوی پیشفرض، سهم کاه از کل خوراک تازه ۵۰ درصد است؛ طول مناسب کاه برای تحریک جویدن و نشخوار ضروری است.
iNDF برآوردی حدود ۱۷٫۳ درصد و لیگنین حدود ۶٫۲ درصد نشان میدهد بخشی از فیبر سرعت عبور و مصرف خوراک را محدود میکند. در دامهای کماشتها یا علوفه بسیار کمکیفیت، باید مصرف واقعی ماده خشک کنترل شود.
۶. نشاسته، قند و کربوهیدرات قابلتخمیر
نشاسته ۲۰٫۶ درصد، قند ۶٫۶ درصد و NFC حدود ۳۰٫۲ درصد است. این ترکیب انرژی لازم برای نگهداری را فراهم میکند، بدون آنکه محصول به سطح نشاسته کنسانترههای سنگین پرواری برسد. با این حال جو و ضایعات ماکارونی میتوانند سریع تخمیر شوند؛ بنابراین مصرف یکباره یا تغییر ناگهانی جیره مناسب نیست.
توزیع در دو وعده یا بیشتر، وجود علوفه مؤثر، زمان ثابت خوراکدهی و جلوگیری از گرسنگی طولانی، خطر نوسان pH شکمبه را کاهش میدهد. مدفوع بسیار شل، کاهش نشخوار، نفخ یا افت ناگهانی مصرف باید بهعنوان علامت هشدار بررسی شود.
۷. مواد معدنی و ویتامینها
خاکستر محصول حدود ۸٫۶ درصد است. کلسیم 9٫۳، فسفر ۶٫۶، پتاسیم ۶٫۲، سدیم ۱٫۵ و گوگرد ۱٫۷ گرم در کیلوگرم ماده خشک گزارش شدهاند. روی حدود ۵۹٫۳، مس ۷٫۶ و منگنز ۱۳۳٫۸ میلیگرم در کیلوگرم ماده خشک برآورد شده است.
نسبت کلسیم به فسفر باید برای کل جیره و با احتساب علوفه و آب بررسی شود؛ نسبت موجود در خود کنسانتره بهتنهایی معیار تصمیمگیری نیست. این کنترل برای دام نر اهمیت بیشتری دارد. نمک اضافی نیز پس از بررسی آب و محاسبه کل جیره میتواند افزوده شود.
در نمایش عمومی فقط ویتامینهای A، D و E ارائه میشوند. بعضی ریزمغذیها و ویتامینها پوشش داده محدودتری در پایگاه داده دارند؛ بنابراین برگه مشخصات مکمل و آزمایش بچ تولید، مرجع قطعی کنترل کیفیت هستند.
۸. دام هدف و مواردی که نیاز به فرمول جدا دارند
این محصول میتواند در جیره دام سبک بالغ با نیاز نگهداری، میش یا بز خشک در مراحل کمنیاز، دام داشتی کمتولید و گروههایی با وضعیت بدنی مناسب استفاده شود؛ مشروط به آنکه کیفیت علوفه، مصرف واقعی و شرایط فیزیولوژیک بررسی شوند. برای سفارش ویژه بز، بازتنظیم بخش معدنی فرمول میتواند تناسب جیره را بهبود دهد.
برای دامهای زیر، یک نسخه عمومی کافی نیست:
- میش یا بز شیری پرتولید
- دام در هفتههای پایانی آبستنی
- بره یا بزغاله جوان و دام در رشد سریع
- دام بسیار لاغر یا در حال بازسازی وضعیت بدنی
- دام بیمار یا دارای اختلال متابولیک
- پرواربندی با هدف افزایش وزن بالا
در این گروهها انرژی، پروتئین، مواد معدنی و مقدار مصرف باید جداگانه محاسبه شود.
۹. مقدار مصرف و سهم علوفه
سناریوی پیشفرض مصرف ۵۰ درصد کنسانتره و ۵۰ درصد کاه بر مبنای وزن خوراک تازه است. مقدار کل خوراک روزانه بهصورت آغازین ۳ درصد وزن زنده دام محاسبه میشود؛ در نتیجه مقدار کنسانتره و کاه، هر کدام برابر با ۱٫۵ درصد وزن زنده خواهند بود. برای نمونه دام سبک ۵۰ کیلوگرمی روزانه ۱٫۵ کیلوگرم خوراک شامل ۰٫۷۵ کیلوگرم کنسانتره و ۰٫۷۵ کیلوگرم کاه دریافت میکند.
در صورت دسترسی، نسخه غنیتر میتواند شامل ۵۰ درصد کنسانتره، ۴۰ درصد کاه و ۱۰ درصد یونجه باکیفیت یا مقدار معادل ماده خشک از تفاله جو یا تفاله گوجه باشد. نبود این مواد مانع استفاده از سناریوی پیشفرض نیست.
مقادیر جدول مستقیماً بر فرمول پیشفرض محاسبه شدهاند. کاهش یا افزایش مصرف باید تدریجی و بر اساس باقیمانده آخور، امتیاز وضعیت بدنی، قوام مدفوع و ثبات وزن انجام شود.
۱۰. عادتدهی و مدیریت آخور
برنامه عادتدهی از ۳۰ درصد کنسانتره و ۷۰ درصد علوفه آغاز میشود و طی ۱۰ تا ۱۴ روز به نسبت نهایی میرسد. هر مرحله فقط زمانی ادامه یابد که مصرف پایدار، مدفوع طبیعی و نشخوار مناسب باشد. در صورت اختلال، یک مرحله به عقب برگردید و علت تغییر را بررسی کنید.
آخور باید در ساعت ثابت پر شود. باقیمانده روز قبل، بهویژه اگر مرطوب، گرم یا ترش شده باشد، با خوراک تازه مخلوط نشود. هدف، باقیمانده کم اما قابلاندازهگیری است تا دام برای مدت طولانی بدون خوراک نماند. مقدار پایه روزانه ۳ درصد وزن زنده است.
۱۱. روشهای اختلاط
فیدر میکسر TMR بهترین گزینه برای توزیع یکنواخت کنسانتره و کاه است. در میکسر عمودی پودری یا ریبونی، کاه باید کوتاه و از قبل باز شده باشد. بارگیری لایهای از جداشدن اجزا جلوگیری میکند. در اختلاط دستی، سه لایه متوالی ساخته و توده از دو جهت چند بار زیرورو شود.
در صورت گردوغبار، آب بهصورت اسپری و فقط بهاندازه کاهش گردوغبار و چسبندگی سطحی اجزا در پایان اختلاط اضافه شود. درصد ثابتی برای رطوبت نهایی توصیه نمیشود؛ مقدار آب مصرفی در هر ۱۰۰ کیلوگرم مخلوط ثبت شود. آب نباید داخل کیسه محصول ریخته شود و خوراک مرطوبشده باید همان روز مصرف شود.
۱۲. کنترل کیفیت مواد اولیه و محصول نهایی
۱۳. پایش نتیجه در دامداری
اثر جیره نگهداری با افزایش وزن سریع سنجیده نمیشود. شاخصهای اصلی عبارتاند از ثبات وزن، امتیاز وضعیت بدنی، اشتها، نشخوار، قوام مدفوع، سلامت سم و پوشش بدن. وزن یا BCS در بازههای منظم ثبت شود. اگر دام بهتدریج چاق میشود، انرژی جیره بیش از نیاز است؛ اگر وزن یا BCS افت میکند، مصرف یا چگالی انرژی کافی نیست یا مشکل سلامت و رقابت آخور وجود دارد.
جمعبندی
کنسانتره داشتی پاکدان یک خوراک با انرژی و پروتئین متوسط و فیبر بالا است که برای تکمیل جیره علوفهای دام سبک بالغ در نگهداری یا تولید پایین طراحی شده است. استفاده موفق از محصول به حفظ سهم علوفه، عادتدهی تدریجی، کیفیت مواد اولیه، توزیع در چند وعده و پایش وضعیت بدن وابسته است.
پیش از مصرف
نکات مهم و موارد احتیاط
هشدارهای مصرف
- کنسانتره بهتنهایی خوراک کامل نیست و باید همراه علوفه مصرف شود.
- سناریوی پیشفرض این دستور، ۵۰ درصد کنسانتره و ۵۰ درصد کاه بر مبنای خوراک تازه است؛ نسبت نهایی با کیفیت علوفه و وضعیت دام تنظیم شود.
- محصول کپکزده، گرمشده، مرطوب، تندبو یا دارای آلودگی خارجی مصرف نشود.
- نسبت کلسیم به فسفر باید برای کل جیره، با احتساب علوفه و آب، بررسی شود؛ این کنترل برای دام نر اهمیت بیشتری دارد.
- دامهای پرتولید، اواخر آبستنی، بیمار، بسیار لاغر یا در حال رشد سریع به جیره اختصاصی نیاز دارند.
- تغییر جیره طی ۱۰ تا ۱۴ روز و از ۳۰ درصد کنسانتره و ۷۰ درصد علوفه آغاز شود و آب سالم همیشه در دسترس باشد.
- مقادیر جدول مصرف بر پایه ۳ درصد وزن زنده و سناریوی ۵۰:۵۰ محاسبه شدهاند و با وضعیت بدن، کیفیت کاه و باقیمانده آخور پایش میشوند.
نسخه PDF